Chúng ta đang sống trong một thời kỳ kỳ lạ và
đầy mâu thuẫn. Một mặt, các nền kinh tế thế giới đang phát triển. Nhưng mặt
khác, trừ khi bạn đi đôi giày Prada trị giá 2.000 đô và đánh răng bằng kem đánh
răng làm từ nấm truffle siêu đắt đỏ, thì bạn sẽ chẳng nhận được gì nhiều từ sự
phát triển đó.
Vậy chuyện quái gì đã
xảy ra? Dưới đây là 5 lời giải thích hay nhất mà bạn có thể xem qua.
Democracy for Realists của Christopher
Achens và Larry Bartels (Tạm dịch: Dân chủ cho những người theo chủ nghĩa hiện
thực)
Cuốn sách là một
cái nhìn mở rộng và tỉnh táo về dữ liệu nền dân chủ và những gì là cho nó hiệu
quả hay không hiệu quả.
Tại sao nó lại là lời
giải thích cho nguyên nhân thế giới này đang trở nên thật tệ? Chúng ta đã lãng
mạn hóa nền dân chủ. Chúng ta muốn đổ lỗi cho các chính trị gia và các quan
chức, đồng thời cho rằng nếu người dân chỉ tham gia nhiều hơn, được giáo dục nhiều
hơn, có tiếng nói trực tiếp hơn trong chính phủ của họ, thì mọi thứ sẽ tốt hơn.
Thật không may, dữ liệu cho thấy điều này là không đúng sự thật. Mọi người
thường bỏ phiếu chống lại lợi ích của họ, thiếu hiểu biết về các vấn đề, và
ngay cả khi họ được cung cấp thông tin đầy đủ, họ vẫn dễ dàng bị lung lay bởi
bản sắc và cảm xúc nhóm.
Các nền dân chủ hoạt
động tốt nhất là những nền dân chủ có hệ thống phân cấp lớn được xây dựng để
tách biệt quyền lực khỏi đầu phiếu phổ thông. Thật không may, do áp lực công
nghệ và chính trị, những hệ thống phân cấp đó đã dần bị phá bỏ trong hơn 100
năm qua. Cuốn sách tập trung nhiều vào Hoa Kỳ, nhưng tôi chắc chắn rằng hầu hết
các quốc gia dân chủ, tự do sẽ nhìn thấy chính họ trong cuốn sách này. Được
nghiên cứu rất kỹ lưỡng, cuốn sách là không chỉ là một vài kết luận rất
khó chịu.
The Coddling of the American Mind của Jonathan Haidt và Gregory
Lukianoff (Tạm dịch: Giải mã tâm trí người Mỹ)
Tại sao cuốn sách
này là lời giải thích cho nguyên nhân thế giới này đang trở nên thật tệ? Nội
dung cuốn sách có đề cập đến mạng xã hội nhưng phần lớn cuốn sách tập trung vào
những thay đổi văn hóa đã xảy ra trong vài thế hệ qua.
Haidt và Lukianoff lập
luận với nhiều dữ liệu thuyết phục rằng thanh thiếu niên ngày nay đang trưởng
thành về mặt cảm xúc và tâm lý với tỷ lệ thấp hơn và muộn hơn bao giờ hết. Có
rất nhiều nguyên nhân dẫn đến điều này:
- Sự rối loạn chức năng của các
cơ quan quản lý trường học, những người hiện đang coi trẻ em là khách hàng
hơn là học sinh.
- Xu hướng “cha mẹ trực thăng”
(cha mẹ luôn lởn vởn như chiếc trục thăng xung quanh con cái để giám sát
và bảo vệ chúng một cách thái quá) đang dạy dỗ con và bảo vệ con cái khỏi
mọi thứ gây khó chịu, hoặc có khả năng đe dọa tới con.
- Kỳ vọng cao hơn về thành tích
học tập. Hầu hết sự phát triển của trẻ thời thơ ấu của trẻ có được là do
chơi với những đứa trẻ khác. Ngày nay, trẻ em ít chơi hơn vào giờ hết và
khi chơi, chúng thường bị cô lập. Thay vào đó, chúng phải bận rộn với bài
tập về nhà và chuẩn bị cho hồ sơ đăng ký đại học, hay thậm chí là đăng ký
vào trường mẫu giáo.
- Và tất nhiên, “mạng xã hội đang
hủy hoại mọi thứ”.
Who Owns the Future? của Jaron Lanier (Tạm dịch: Tương lai trong
tay ai?)
Trong cuốn sách,
Jaron Lanier, một trong những kỹ sư đầu tiên của Internet, lập luận với niềm
đam mê và sự hóm hỉnh dường như vô tận rằng hầu hết tất cả các vấn đề của chúng
ta đều tập trung vào một điều: vì lý do nào đó, tại một số thời điểm, tất cả
chúng ta đều quyết định rằng thông tin nên được miễn phí.
Tại sao cuốn sách này là
lời giải thích cho nguyên nhân thế giới này đang trở nên thật tệ?
Thông tin miễn phí nghe
có vẻ tuyệt vời nhưng khi được triển khai trên quy mô lớn, nó lại gây ra các
loại vấn đề mang tính hệ thống.
- Đầu tiên, nó tạo ra một mô hình
quảng cáo cực kỳ tích cực và có tính lan tỏa.
- Thứ hai, tính kinh tế của việc
thu thập dữ liệu tạo ra một tình huống mà trong số đó một số lượng nhỏ các
máy chủ thu thập tất cả các dữ liệu và có sức mạnh khủng khiếp. Và chắc
chắn quyền lực này sẽ bị lạm dụng.
- Thứ ba, khi các loại phần mềm
xâm chiếm thế giới, nó tạo ra sự bất bình đẳng lớn hơn, chứ không phải ít
hơn.
- Thứ ba, khi tất cả thông tin
trở nên miễn phí, nó sẽ trở nên vô giá trị và vô nghĩa. Mọi người cảm thấy
có quyền tin vào bất cứ điều gì họ muốn vì luôn không rõ thông tin nào giá
trị hơn thông tin nào.
The Death of Expertise của Tom Nichols (Tạm dịch: Cái chết của
chuyên môn)
Nói về giá trị của
thông tin, Nichols đã bày tỏ thái độ phẫn nộ về sự gia tăng của chủ nghĩa phản
trí thức. Trong khi Lanier tập trung vào công nghệ thông tin trong cuốn
sách vừa nêu trên, thì Nichols lại nhắm vào văn hóa.
Tại sao cuốn sách này là
lời giải thích cho nguyên nhân thế giới này đang trở nên thật tệ?
Với nỗi ám ảnh hiện đại
của chúng ta về tự do, bình đẳng và hạnh phúc, Nichols lập luận rằng chúng ta
đã thực hiện và áp dụng những quyền này vào một lĩnh vực mà chúng không thuộc
về: sự thật.
Mọi người thường cảm
thấy “có quyền” được tôn trọng ý kiến và niềm tin, mặc dù đôi khi họ không có
chứng chỉ, không có chuyên môn. Các chuyên gia trên TV tuyên bố niềm tin của họ
rằng biến đổi khí hậu là không có thật, hoặc tiêm chủng là có hại, cũng có giá
trị và cần được tôn trọng nhiều như ý kiến của các nhà khoa học. Mọi thứ từ
internet, đến truyền hình cáp, điểm thành tích trong trường học, đến các cơ
quan quản lý trường học đều coi học sinh là khách hàng hơn là học sinh đơn
thuần.
Bowling Alone của Robert Putnam (Tạm dịch: Chơi bowling một
mình)
Một cuốn sách khác
tập trung vào Hoa Kỳ, nhưng có thể ứng với nhiều nơi khác trên thế giới. Tiêu
đề đề cập đến thực tế là nhiều người Mỹ chơi bowling hơn, tuy nhiên lại có ít
giải đấu hơn bao giờ hết. Ý nghĩa: ngày càng có nhiều người dành thời gian ở
một mình.
Tại sao cuốn sách này là
lời giải thích cho nguyên nhân thế giới này đang trở nên thật tệ?
Vấn đề lã xã hội điện
đại đòi hỏi sự tham gia của cộng đồng để trở nên tốt hơn. Khi tất cả mọi người
chỉ làm việc của riêng họ, rất nhiều thể chế và nhu cầu xã hội bắt đầu tan rã.
Và theo cách này, hàng loạt nghiên cứu của Putnam thật đáng kinh ngạc.
Không chỉ các giải đấu
bowling đang biến mất. Nhà thờ, hội phụ huynh-giáo viên, nhà hoạt động chính
trị, tổ dân phố, câu lạc bộ cầu nối, tổ chức cựu chiến binh. Bạn đặt tên cho
một cộng đồng và cộng đồng đó có thể sẽ biến mất.
Một bài học có thể rút ra từ cuốn sách này: Khi
nghiên cứu về hạnh phúc của con người trong nhiều năm, đó là mọi người dựa vào
ý thức cộng đồng và nỗ lực chung để duy trì cuộc sống lành mạnh và ổn định.
thực tế, mọi người đang không chọn tham gia những cộng đồng và địa phương.
Trong nỗi ám ảnh không ngừng của phương tiện truyền thông trực tuyến và sự nổi
tiếng toàn cầu, có thể giải thích rằng rất nhiều thay đổi xã hội đã diễn ra. Và
hệ quả là sức khỏe tinh thần cũng giảm theo.