Cũng
vẫn hay nói trong các câu chuyện là, không có ai vô tội cả. ấy thế nhưng mặt bằng
bây giờ hình như là luôn đổ lỗi cho bên ngoài. Chả ai thấy lỗi của mình cả,
có thấy nói ra mồm chỉ là nói cho có, cho ra cái chiều “văn minh” rằng biết nhận
lỗi thôi còn thực lòng thì chắc chưa ^^. Hoặc có, thì người ta cũng nhìn lâu vào cái lỗi của người kia hơn.
***
“Tiên trách kỷ, hậu trách nhân
Trách mình xong
rồi mới đến trách người,
hay thấy cái lỗi
của mình trước rồi mới tính đến cái lỗi của người khác,
Ai cũng biết câu
này,
nhưng cái đáng
tiếc là ít ai làm được lắm,
Vì cái nếp nghĩ
của chúng ta hay phóng ra ngoài nhiều rồi, nó thành thói quen, nên khi có gì
xảy ra thì cứ "tại", "bị", "bởi vì" trước cái đã.
Chứ ít khi chịu hướng về chính mình để hỏi lại, liệu mình đã làm gì chưa đúng ở
đây hay không.
Cái này phải tập
rất nghiêm túc, chứ không thể qua loa nói cho vui, vì vào việc thực tế thì đâu
lại vào đấy, vẫn trách người và vẫn trách ngoại cảnh như cũ.
Trước tôi có
phỏng vấn ai, nhất là các vị trí từ quản lý trở lên thì tôi luôn hỏi thêm câu
này, liệu anh/chị nghĩ sao về câu "tiên trách kỷ, hậu trách nhân."
Bằng cấp, kinh
nghiệm giỏi đến mấy mà chưa có trải nghiệm sâu về câu này thì cũng dễ ra về.
Với tôi, ý nghĩa
câu này là một tư duy cốt lõi, nói top 1 thì hơi quá, nhưng chắc chắn phải là
top 3 tư duy của người có trí tuệ, vì nó quyết định người đó sẽ dừng lại ở ngay
tầm đó hay còn có thể phát triển lên tiếp nữa hay không.
Tại sao?
Một, vì không ai
thực sự hoàn hảo để quyết định đúng hết toàn bộ mọi bài toán trong cuộc đời
mình, nói thẳng ra, chúng ta không giỏi như chúng ta nghĩ, và còn rất nhiều
vùng tối hay vùng chưa biết (unknown) mà chúng ta chưa bao giờ biết đến.
Hai, khi bất kỳ
điều gì xảy ra, dù tốt đẹp hay tồi tệ, thì chúng ta luôn có một phần trách
nhiệm của mình trong đó, chứ không thể nào vô can 100% được. Vì nhân quả là
tuyệt đối, nên mình gặp ai, gặp chuyện gì, cái gì xảy ra với mình thì đều là
‘quả’ của một cái ‘nhân’ mình đã gieo trước đó hết, chứ làm sao mà tự nhiên xảy
ra ngẫu nhiên được.
Cho nên, nếu anh
em không thấy ra được phần 'trách nhiệm' của mình, hay 'lỗi' của mình ở tình
huống đó thì làm sao anh em sửa được nó, và rồi làm sao tư duy của anh em mở
rộng thêm được, và quan trọng hơn là làm sao chất lượng cuộc sống của anh em
được cải thiện được.
Hay nói theo
chiều ngược lại, là anh em đồng ý quay lại với những vấn đề đó, cứ tồn đọng mãi
trong cuộc sống của anh em, mà không có một lối thoát?
Còn một phiên
bản sâu hơn của câu này nữa,
Đó là "tiên
trách kỷ, hậu trách kỷ"
Tự vấn mình trước,
rồi lại tự vấn mình thêm lần nữa,
Chữ ‘tự vấn’ hay
hơn chữ ‘trách’,
Chữ 'tự vấn' là
tự hỏi lại mình, hay tự phản biện lại mình,
Cái tự vấn đầu
tiên là, "cái trách nhiệm của mình ở đây là gì?"
Cái tự vấn thứ
hai là, "bước tiếp theo là gì? hay giải pháp của mình ở đây là gì?"
…
Hồi lâu tôi có kể anh em nghe, Mẫu thân tôi
để tiền ngay bàn rồi bị cô giúp việc lấy… Sau khi xác nhận ai lấy rồi, nhưng Mẫu
thân vẫn trách phần mình trước, là do mình đã kích thích lòng tham của người
ta, để tiền hớ hên thì mất là đúng rồi, chứ Mẫu thân tôi không trách tại sao cô
giúp việc tham thế, gia đình người ta khó thì tiền ít còn cầm lòng, chứ tiền
nhiều thì khó lòng bước qua, lẽ thường thôi.”
Của Nghệ,
Tks,