Cái lỗi,

Cũng vẫn hay nói trong các câu chuyện là, không có ai vô tội cả. ấy thế nhưng mặt bằng bây giờ hình như là luôn đổ lỗi cho bên ngoài. Chả ai thấy lỗi của mình cả, có thấy nói ra mồm chỉ là nói cho có, cho ra cái chiều “văn minh” rằng biết nhận lỗi thôi còn thực lòng thì chắc chưa ^^. Hoặc có, thì người ta cũng nhìn lâu vào cái lỗi của người kia hơn.

 ***

“Tiên trách kỷ, hậu trách nhân

Trách mình xong rồi mới đến trách người,

hay thấy cái lỗi của mình trước rồi mới tính đến cái lỗi của người khác,

Ai cũng biết câu này,

nhưng cái đáng tiếc là ít ai làm được lắm,

Vì cái nếp nghĩ của chúng ta hay phóng ra ngoài nhiều rồi, nó thành thói quen, nên khi có gì xảy ra thì cứ "tại", "bị", "bởi vì" trước cái đã. Chứ ít khi chịu hướng về chính mình để hỏi lại, liệu mình đã làm gì chưa đúng ở đây hay không.

Cái này phải tập rất nghiêm túc, chứ không thể qua loa nói cho vui, vì vào việc thực tế thì đâu lại vào đấy, vẫn trách người và vẫn trách ngoại cảnh như cũ.

Trước tôi có phỏng vấn ai, nhất là các vị trí từ quản lý trở lên thì tôi luôn hỏi thêm câu này, liệu anh/chị nghĩ sao về câu "tiên trách kỷ, hậu trách nhân."

Bằng cấp, kinh nghiệm giỏi đến mấy mà chưa có trải nghiệm sâu về câu này thì cũng dễ ra về.

Với tôi, ý nghĩa câu này là một tư duy cốt lõi, nói top 1 thì hơi quá, nhưng chắc chắn phải là top 3 tư duy của người có trí tuệ, vì nó quyết định người đó sẽ dừng lại ở ngay tầm đó hay còn có thể phát triển lên tiếp nữa hay không.

Tại sao?

Một, vì không ai thực sự hoàn hảo để quyết định đúng hết toàn bộ mọi bài toán trong cuộc đời mình, nói thẳng ra, chúng ta không giỏi như chúng ta nghĩ, và còn rất nhiều vùng tối hay vùng chưa biết (unknown) mà chúng ta chưa bao giờ biết đến.

Hai, khi bất kỳ điều gì xảy ra, dù tốt đẹp hay tồi tệ, thì chúng ta luôn có một phần trách nhiệm của mình trong đó, chứ không thể nào vô can 100% được. Vì nhân quả là tuyệt đối, nên mình gặp ai, gặp chuyện gì, cái gì xảy ra với mình thì đều là ‘quả’ của một cái ‘nhân’ mình đã gieo trước đó hết, chứ làm sao mà tự nhiên xảy ra ngẫu nhiên được.

Cho nên, nếu anh em không thấy ra được phần 'trách nhiệm' của mình, hay 'lỗi' của mình ở tình huống đó thì làm sao anh em sửa được nó, và rồi làm sao tư duy của anh em mở rộng thêm được, và quan trọng hơn là làm sao chất lượng cuộc sống của anh em được cải thiện được.

Hay nói theo chiều ngược lại, là anh em đồng ý quay lại với những vấn đề đó, cứ tồn đọng mãi trong cuộc sống của anh em, mà không có một lối thoát?

Còn một phiên bản sâu hơn của câu này nữa,

Đó là "tiên trách kỷ, hậu trách kỷ"

Tự vấn mình trước, rồi lại tự vấn mình thêm lần nữa,

Chữ ‘tự vấn’ hay hơn chữ ‘trách’,

Chữ 'tự vấn' là tự hỏi lại mình, hay tự phản biện lại mình,

Cái tự vấn đầu tiên là, "cái trách nhiệm của mình ở đây là gì?"

Cái tự vấn thứ hai là, "bước tiếp theo là gì? hay giải pháp của mình ở đây là gì?"

…

Hồi lâu tôi có kể anh em nghe, Mẫu thân tôi để tiền ngay bàn rồi bị cô giúp việc lấy… Sau khi xác nhận ai lấy rồi, nhưng Mẫu thân vẫn trách phần mình trước, là do mình đã kích thích lòng tham của người ta, để tiền hớ hên thì mất là đúng rồi, chứ Mẫu thân tôi không trách tại sao cô giúp việc tham thế, gia đình người ta khó thì tiền ít còn cầm lòng, chứ tiền nhiều thì khó lòng bước qua, lẽ thường thôi.”

Của Nghệ,

Tks,