EM NHÌN THẤY GÌ TRONG CƠN MƯA?
Trời mưa rả rích từ sáng đến giờ. Tôi hỏi cô bé đồng nghiệp cùng phòng, trời mưa gợi nhớ cho em điều gì. Cô bé cho biết nó chỉ nhắc lại cho cô những ngày chôn chân trong lớp giờ chơi khi nhiều chỗ trong trường bị ngập. Tôi mỉm cười và kể cho cô nghe về mưa trong tôi.
Đã một thời tôi “coi thường” những
người đơn giản. Đối với họ, mưa chỉ là mưa, nắng chỉ là nắng. Trái lại, với
tôi, mưa mở những cánh cửa đau thương và hạnh phúc nhất của cõi lòng minh.
Những sáng mưa cuộn tròn trong chăn với Nietzsche hay Krishnamurti, chén trà và
thanh kẹo lạc. Những chiều mưa cùng người yêu trú tạm dưới mái hiên người, vòng
tay nụ hôn và hơi thở ấm. Những đêm mưa cùng bạn bè giam chân bên tách cà phê,
mông lung khói thuốc, ảm đạm đầu xanh. “Từng ngày tôi nhìn mặt mày anh em, mịt
mùng như đêm như sao bạc mệnh” - TCS. Rồi mưa là những mối tình dường như mới
chớm đã chia lìa trong “Mưa Trong Bình Minh” – Paustovski. Mưa là những đêm dài
khơi nến tàn tâm sự chuyện đời chuyện mình với “Quân vấn quy kỳ vị hữu kỳ, Ba
Sơn dạ vũ trướng thu trì, Hà đương cộng tiễn tây song chúc, Khước thuyết Ba Sơn
dạ vũ thì” – Lý Thương Ẩn.
Mỗi cảnh tượng bên ngoài hay bên
trong đều có khả năng kích hoạt những vùng tiềm thức, hay những ký ức ẩn
(implicit memory) với những cảm giác (sensations), hình ảnh (images), hành vi
(behaviors), cảm xúc (affects) và cuối cùng ý thức trong dòng văn hóa ban cho
chúng một ý nghĩa (meanings). Thế giới như được trải nghiệm tạo dựng trong ta
những cấu trúc thần kinh (neural architecture) hay những khung nhận thức (cognitive
schema) và kể cả những tín niệm, vốn là những mô hình ẩn về thực tại (implicit
models) để hiểu về thế giới và chính mình.
Chúng ta tạo dựng nhiều vòng liên
hoàn “SIBAM” này khi trực tiếp trải nghiệm những biến cố trong đời sống hay
thậm chí gián tiếp trải nghiệm qua những trang tiểu thuyết, những thước phim
ảnh. Đọc càng nhiều, sống càng nhiều, rung động càng nhiều, và suy tưởng càng
nhiều thì những vòng liên hoàn này càng được mở rộng, đào sâu, nối kết, và củng
cố. Đó là phương tiện tuyệt vời để thưởng thức văn học nghệ thuật và để trải
nghiệm cuộc sống một cách sâu đậm. Chén rượu đang uống mang hơi thở của cả thi
tiên Lý Bạch lẫn của hảo hán Lương Sơn. Đóa đào đang xuân vừa xót xa người em
Thôi Hộ đến những ông đồ xưa “hồn ở đâu bây giờ.”
Thế nhưng, đó cũng là bất hạnh của
tâm thức người. Thực tại không còn là “như thị” mà bị che lấp và bóp méo bởi
những giả lập của tâm. Mưa không là mưa mà là nước mắt. Và những cảm xúc hồng
thủy bởi nội kết tích lũy cả đời, đắm chìm ta trong trầm cảm, trôi dạt mình trong
thương đau. Khốn nỗi chúng ta lại còn lấy đó làm nỗi tự hào, sự nhạy cảm của
một tâm hồn nghệ sĩ, sự sâu sắc của một trí óc triết gia. Thật ra chúng chỉ là
những lối mòn của não (neural pathways). Ngăn cách ta với thực tại là trùng
trùng mộng huyễn của tri thức và kinh nghiệm, vốn hữu hạn và cũ kỹ; trong khi
thực tại thì mới lạ và sống động từng giây phút. Núi là núi, sông là sông.
Đồng hành cùng thân chủ trong minh thức (mindfulness) để khám phá lại những mô hình ẩn về thực tại của họ là bước đầu của tiến trình chấm dứt khổ đau.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét